İlim; kalbi dirilten, kişiyi Rabbine yaklaştıran yüce bir nurdur.
Amel ise bu nurun hayatta görünür hâle gelmesidir. Amelsiz ilim, meyvesiz bir ağaç; ilimsiz amel ise köksüz bir çiçektir. İlim talebesinin yolu hem ilmi öğrenmek hem de öğrendiğiyle amel etmektir.
Çünkü Rabbimiz Kur’an’da
“Siz, insanlara iyiliği emredip de kendinizi unutuyor musunuz?” (Bakara 44)
Buyurarak ilim–amel dengesinin gerekliliğini beyan etmiştir.
İlim talebesi, öğrendiği her hükmün, her ayetin ve her hadisin kendisine bir sorumluluk yüklediğini bilir. İlmi arttıkça yükü artar; yükü arttıkça Allah’a olan yakınlığı da artar.
Amelin İlimdeki Yeri
Âlimler der ki:
“Amel, ilmin meyvesidir; meyvesiz ağaç çabuk kurur.”
İlim talebesi eğer öğrendiğiyle amel etmezse, kalbinde ağırlık, zihninde soğukluk, ibadetinde isteksizlik meydana gelir. Çünkü günah ve tembellik, ilmin nurunu söndürür; amel ise o nuru parlatır.
İmam Ahmed şöyle buyurur:
“İlim, amelle yaşar; amel yoksa ilim ölür.”
Bunun içindir ki selef, öğrendikleri her bilginin ardından hemen bir amel ortaya koyar, ilmi kuru bir bilgi hâline getirmezdi.
İlim Talebesinin Amelde Dikkat Etmesi Gerekenler
1. Niyetin Sahih Olması
Her amel niyetle değer kazanır. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem):
“Ameller niyetlere göredir.” buyurmuştur.
Talebe için niyet;
• Gösterişten uzak olmak,
• İnsanlara değil Allah’a yakınlaşmak,
• Makam, övgü, “âlim olma” isteği değil; Allah’ın dinine hizmet etmektir.
İlim talebesi, her dersin başında niyetini tazeler; “Bu ilmi Allah için öğreniyorum” der.
2. İlmi Davranışlara Dökmek
İlim sadece sayfalarda değil;
• Namazda huşûda,
• Dilde doğrulukta,
• Kalpte takvada,
• Ahlakta sabırda,
• İnsanlarla ilişkide adalette kendini gösterir.
Âlimler der ki:
“Gerçek fakih, ilmi çok olan değil; ilmiyle amel eden kişidir.”
3. Günahlardan Uzak Durmak
Günah, ilmin kalbe yerleşmesine engel olur.
İmam Şafiî’nin hâdisesi meşhurdur:
“İlmimde bir ağırlık hissettim.”
Deyince hocası Vekî’ ona şöyle demiştir:
“İlim Allah’ın nurudur; günahkâra verilmez.”
Bir talebe; bakışını, dilini, kulağını ve gizlisini korumadıkça ilmin bereketini göremez.
4. İlmi Öğrendikçe Tevazuun Artması
İlmin ilk katresini içen kibirlenir; çünkü az bilgi kişiye kendini bir şey zannettirir. Ama denizine dalan tevazu sahibi olur.
Selef şöyle der:
“İlim arttıkça kulun Allah’a karşı haşyeti artar.”
Amel, talebenin tevazu örtüsüdür. Kibri söküp atar, kalbi yumuşatır.
5. İlmi Gizlememek, Paylaşmak
Rasulullah buyurur:
“Bildiklerini insanlara öğret ki Allah da sana bilmediklerini öğretsin.”
Öğrendiği faydalı bilgiyi kardeşleriyle paylaşmak, talebenin amelindendir.
İlim gizlendikçe eksilir; paylaşıldıkça artar.
Selefin Amel–İlim Dengesi Hakkında Sözleri
• İbn Mesûd (r.a.):
“Biz, bir ayet öğrendiğimizde onunla amel etmeden başka bir ayete geçmezdik.”
• Hasan el-Basrî:
“İlim sadece rivayet değildir; ilim, kalpte Allah korkusu oluşturan şeydir.”
• Fudayl b. Iyad:
“İlim, amelle birlikte olursa sahibini yükseltir; amelsiz olursa aleyhine delil olur.”
Bu sözler, talebenin yükünü hatırlatır:
Öğrendikçe sorumluluğu artar, sorumluluk arttıkça ameli de güzelleşmelidir.
Amelin İlim Talebesine Bereketi
Amel;
• Kalbi huzura kavuşturur,
• İlmi kalıcı hâle getirir,
• Allah’ın yardımını celbeder,
• Talebeye vakar ve heybet kazandırır.
Amelsiz ilim ise;
• Sahibini yorar,
• Kalbi katılaştırır,
• Kişiyi Allah’tan uzaklaştırır.
Bu yüzden selef, ilmi değil; ilmin kendilerini nasıl değiştirdiğini önemserdi.
Talebenin Amelde İstikrarı
İstikrar, ilim yolunun en zor fakat en kıymetli adımıdır. Rasulullah şöyle buyurur:
“Allah’a en sevgili amel, az da olsa devamlı olandır.”
Talebe şunu bilir:
Az bir amel, sürekli yapıldığında kalbi değiştirir, nefsi terbiye eder, ilmin bereketini artırır.
İlim Talebesine Son Nasihat
Ey ilim yolunun misafiri…
Unutma ki ilim, Allah’ın yüce bir emanetidir.
Bu emanet, sadece hafızada değil;
• dilinde,
• kalbinde,
• davranışında,
• gözünde,
• kıyafetinde,
• edebinde görünmelidir.
Amelsiz ilim yük olur; amelle süslenen ilim ise nura dönüşür.
Rabbim sana
• İhlaslı bir niyet,
• Sahih bir amel,
• Bereketli bir ilim,
• Dosdoğru bir yol nasip etsin.
“Allah’ım bizi ilmi öğrenip onunla amel eden kullarından eyle.”
Ey ilim talebesi kardeşim, ilmini amel ile güzelleştirmen duasıyla…
