Ey ilim Talebesi!
Bil ki, ilmin afeti unutmaktır. Sana verilen ilim nimetinin kıymetini bilmezsen Allah (subhanehu ve teala) elinden bu nimeti alır. Sana verilen bu nimetin kıymetini bilmek için hıfzında tutman ve onunla amel etmen gereklidir.
İbn Mes’ûd (ra) der ki: “Kalbinde Kur’an ve ilim taşımayan, harabe ev gibidir.”
Ezber, ilmin uçup gitmesine engel olur. Yazıyla kayıt etmek önemlidir ama hafızaya yerleştirmek onu her an hazır tutar.
Anlatıldığına göre İmam Şafii bir gün ilim öğrenmek için yola çıkar. Yolda karşısına şeytan kılığına girmiş bir insan çıkar. Şeytan kılığına giren kişi sorar:
“Bunlar nedir?”
İmam Şafi cevap verir:
“Bunlar benim kitaplarımdır. Bu kitaplarla ilim öğrenmeye gidiyorum.”
Şeytan şöyle der:
“İlim satırlarda değil, sadırlardadır.”
Yani ilim kitaplarda değil, kalplerde ve göğüslerde yani içtedir.
Bunu işitince İmam Şafi, elindeki kitaplarıyla geri döner. Tüm ilimleri kitaplardan ezberler, özüyle öğrenir.
İLİM EZBERLEMENİN FAYDALARI
1. İlmi Kalıcı Kılmak
İmam Şâfiî ezberin önemini şöyle vurgular:
“İlim av gibidir, yazı ise avın bağlanmasıdır. Ezber ise o avı kalbine hapsetmektir.”
2. Kur’an ve Sünnet’le Sürekli Beraber Olmak
Ezber, Allah’ın kelamını ve Peygamberin sözlerini her an hatırda tutar.
3. Amelin Kolaylaşması
Ezberlenen ayet ve hadisler hayatın içinde hatırlanır ve uygulanır.
4. Geçmiş Âlimlerin Yolu
Sahabe ve tabiîn, ilmi ezberle muhafaza etmiştir; bu da ilim yolunun bereketidir.
5.Manevî Koruma Sağlar
Ezber, kişinin kalbini boş ve zararlı şeylerden uzak tutar, zihnini hayırla meşgul eder.
İLMİ EZBERLEMENİN BİLİMSEL FAYDALARI
1. Hafızayı Güçlendirir
Ezber yapmak, beynin hipokampus bölgesini aktif çalıştırır; bu da bilgi depolama ve geri çağırma kapasitesini artırır.
2. Zihinsel Dayanıklılığı Artırır
Düzenli ezber, beynin nöron bağlantılarını güçlendirir; yaşlılıkta bile unutkanlığa karşı korur. O yüzden hafız olan kimselerin alzheimer olduğuna rastlanmamıştır.
3. Dikkat ve Odak Yeteneğini Geliştirir
Ezber, yoğun konsantrasyon gerektirdiğinden dikkat süresini uzatır.
4. Dil ve İfade Kabiliyetini Artırır
Kelime hazinesi gelişir, cümle kurma ve anlatma becerisi kuvvetlenir.
5. Bilgiye Hızlı Ulaşma İmkânı Sağlar
Ezberlenen bilgiler, kitap açmaya gerek kalmadan anında hatırlanır.
EZBER NASIL YAPILMALI?
İlim talebesinin ilmini koruma hususunda en çok zorlandığı husus ezber yöntemini, metodlarını, ezber vakitlerini bilmemesinden veya ezberini unutmasına sebep olacak davranışlardan uzak durmamasıdır.
Bil ki Ey ilim Talebesi!
Ezberlerin belli vakitleri ve yerleri vardır. Onlara çok önem vermen gerekir. Ezber için en iyi yer, gürültülerden en uzak olan odalardır. Çünkü kalp, o esnada meşgul olmaz ve düşünceler onu yenmez ki seninle ezber arasına girip engel olsun.
Bu konuda Hatıb el-Bağdâdi (rahimehullah) demiştir: "Bil ki; ezber için belli saatler vardır. Ezber yapmak isteyen bunlara riayet etmelidir. Vakitlerin en iyisi, seher vakitleridir."
İsmail b. İdris şöyle demiştir: "Bir şeyi ezberlemek istediğinde uyu ve seher vaktinde kalk kandilini yak. Sonra da ezberlemek istediğine bak (oku). Sen bundan sonra Allah'ın izniyle onu unutmazsın."
En iyi ezber mekanı sakin yerler ve en iyi ezber vakti seher vaktidir. En iyi ezber metodu ise gece uyumadan önce çokta sağlam olmayan ezber ile ezberlemek ve seher vaktinde o ezberi sağlamlaştırmaktır Çünkü uyku sırasında beyin o bilgileri konsolide eder. Yani pekiştirir ve arka planda işler. Bu da öğrenmenin kalıcılığını kat kat artırır.
Bir diğer ezberleme metodu ise yazıya dökmektir.
Ensar’dan bir adam Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in mescidinde oturur, Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellemden hadis dinler, (hadis dinlemek) hoşuna gider ama ezberleyemezdi. Peygambere bu durumdan yakındı ve şöyle dedi:
"Ya Rasulallah! Ben sizden hadis dinliyorum, hoşuma gidiyor fakat ezberleyemiyorum."
Bunun üzerine Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) “Elinin yardımına müracaat et” buyurdu ve eliyle yazıyı işaret etti. (Tirmizi, İlim)
Tekrarın ve ezberin yapıldığı en üstün durum ise karnın boş olduğu haldir. Çünkü açlık, bilgileri tekrar ele almaya ve hafızayı güçlendirmeye yardımcı olur. Amerikan “Yale” üniversitesinden bilim adamları, bir inceleme yapıp onun sonuçlarını da “Neatcher Nirosayns” dergisinde yayınladılar. Sonuca göre açlık hormonu “Ghrilin” yeni olayların anısının içinde şekillendiği beyin bölgesindeki sinir bağlarını arttırma imkânına sahiptir. Bu hormon da mide boş olduğunda kan yollarına doğru salgılanır. Bununla birlikte onun, beynin tümünün karşılama sinirlerini canlandırdığı bilinmektedir.
Ezber yapmanı kolaylaştıracak diğer metod ise ezberleyeceğin bilgiyi hikayeleştirmek veya şemalandırmaktır. Beyin anlamlı bilgiyi daha hızlı kaydeder. O yüzden öğrendiğin bilgiyi hikayeye dönüştürmek, amele dökmek ezberini kalıcı hale getirir. Muhakkak ki amel edilen ilim unutulmaz.
Kısaca özetle;
• Ezber için seher vaktini seç
• Ezber yaparken karnının çok tok olmamasına dikkat et
• Bilgiyi anlamlandır, amel et.
• Aralıklı tekrar yap.
• Uyku öncesi tekrar et.
• Ezberlediğin ilmi unutmamak için günahlardan ve haramlardan uzak dur. Çünkü ilim bir nurdur. Allahın nuru ise günahkar kalbe girmez.
EZBERİMİZİ NASIL KORUMALIYIZ?
Ezberlenen ilmin ve Kur’anın tekrarlanması ve unutulmaması üzerimize düşen bir sorumluluktur. Ezber kolay, ezberleneni muhafaza etmek zordur. Rasulullah (sav) bundan sakındırıp şu şekilde buyurmuştur;
“Kur’an’ı (ve ilmi) ezberleyip de onu tekrar etmeyen kimse, bağlı ipinden kurtulup kaçan deveye benzer.” (Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 23; Müslim, Müsâfirîn, 228)
Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Kim ilim öğrenir, sonra onu unutur, onun unutulması onun aleyhinedir.” (İbn Mâce, Talim 17)
Ezberlediğin ilmi unutmamak için tekrarlarına önem göster. Beyin Kalıcı öğrenme sistemidir. İlmi, bilgiyi bir günde 10 kez tekrarlamak yerine 1. Gün, 3. Gün, 6. Gün, 10. Gün tekrar edersen beyin "Bu bilgi önemli" der ve onu uzun süreli hafızaya alır.
Şunu unutmayın: İlmin bereketi, kalıcılığı ve etkisi onunla amel oranındadır. Amel edilen az bilgi, amel edilmeyen çok bilgiden daha faydalıdır. Unutulmayan bilgi, kendisiyle amel edilen bilgidir.
Ey ilim Talebesi!
Öğrendiğin ilim ya lehine veya aleyhinedir. Öğrendiğin ilmi unutmamak kıymetini bilenlerden olmak için ilmin ile amel etmeli ve onu ezberleyip hıfzında, göğsünde, yaşantında tutmalısın. Ta ki ilmin bereketine kavuşup ilmi lehine çeviresin..
