Rabbimizin en güzel isimlerinden biri de el-Vehhab’dır. Bu isim cömertlik, lütuf ve zenginlik manalarını içerir. Mübalağa ifade eden “fe’âl” siygasıyla gelir. Yani sadece hibe eden değil; verirken, ikram ederken, hibe ederken bunu fazla fazla bol bol yapandır. Bu sebeple de kendini el-Vehhab diye isimlendirmiştir.
İsteyene de verir, istemeyene de!
İhtiyacı olana da verir, olmayana da!
O’na kulluk yapana da verir, yapmayana da!
Cömert insanlar sana bir kere verir ama ikinci kez istediğinde sıkılıp oflayabilirler. Ancak Allah’ın vermesinin sınırı yoktur. Üstelik O (cc) kendisinden istemenden hoşnut olur! Hatta kendisinden istemeni “Bana dua edin, icabet edeyim”[1] diyerek, emreder. Şayet Allah’ın sana lutfettiklerini saymaya kalksan hiç şüphe yokki bu sayma işinden yorulursun.
Allah’ın sana bağışta bulunmasını istemenin yollarından biri de dualarında geçmişte sana verdiği lütufları zikretmendir. Eski bağışları zikretmen yeni bağışların gelmesine sebep olur. Allah’ın nebisi Zekeriyya (as)’ın şu muhteşem duasına bir bakalım.
“Sana dua etmekten hiç bedbaht olmadım.”[2]
Yani, geçmiş dualarım hiç cevapsız kalmadı. Aksine hepsine icabet ettin ey Allah’ım! Bu duama da icabet et… Yani sana ettiğim hiçbir dua karşılıksız kalmadı. Bu demek oluyor ki ettiği her duaya Allah’tan bir karşılık görmüştür.
Cömert insanlar genellikle mal bağışlar. Ancak Allah’ın sana bağışladığı şeylerin en basiti maldır. O (cc) hayatın bizzat kendisini bağışlar. Akıl bağışlar. Soy bağışlar. Peygamberlik, idarecilik, mülk bağışlar. Akılları hayrete düşüren kerâmetler bağışlar. Evet, verdikleriyle şaşırtır.
Süleyman’a (as) kendisinden sonra kimsenin sahip olamayacağı bir mülk bahşetti.
Zekeriyya’ya (as) yaşlılığa erişmesiyle kısır olmasının ardından evlat bahşetti.
Nuh’un (as) duasına karşılık olarak yeryüzündeki bütün kâfirleri boğacak bir yağmur gönderdi.
Musa (as) için denizi yardı.
İsa’yı (as) göğe yükseltti.
Muhammed’i (sav) Sideretu’l Münteha’ya yürüttü.
İnsan ne kadar cömert olursa olsun düşmanlarına lutufta bulunmayı istemez. Ancak el-Vehhab olanın düşmanlarının bile O’nun bağışlarından bir payları ve lütuf divanında isimleri vardır. İblis’ten daha büyük bir düşman mı var? O, kendisi için bir müddet talep etti de belli bir vakte kadar ona izin verildi.
“İblis ‘Ey Rabbim! Öyle ise öldükten sonra dirilme gününe kadar bana mühlet ver!! dedi. (Allah) ‘Sen belli bir vakte kadar mühlet verilenlerdensin’ buyurdu.”[3]
Gözlerini kaça satarsın?
Tek problemimiz elimizdeki nimetlerin değerini bilmememizdir. Şayet bilseydik el-Vehhab’ın manasını da anlamış olur ve O’ndan her şeyi isterdik.
Sen istemeden sana verilen gözlerinin kıymeti nedir? Hatta sen daha onlara ihtiyacının olduğunu fark etmeden önce sana verdi.
Elinde Karun’un bütün hazineleri olan bir adam düşünelim. Ancak bu adam kör olsun. Ve senden karşılığında ne istersen vermek üzere gözlerini istiyor olsun. Ne kadar istersin? Eminim ki Karun’un bütün hazinesi karşılığında bile gözlerinden vazgeçmezsin. Bu çok az fark ettiğin nimetlerden sadece biridir! Geri kalan nimetleri ya da sadece senin için önemli olan nimetleri saymaya çalışsan durum ne olur? Sadece vücudundaki nimetlerin sayısı milyarlarca hatta daha fazladır! Niçin bu kadar fazladır biliyor musun? Çünkü O el-Vehhab’tır. İstenmeden verir, bahşeder. Şayet istenmeden vermesi böyle ise istendikten sonra vermesi nasıl olur?
“Süleyman: Ey Rabbim! Beni bağışla ve bana ikramda bulun...dedi.”[4]
Süleyman (as) günahlardan bağışlanmayla lütuf talebini nasıl da aynı yerde zikretmişti? Bizler istemeyi Allah’a yakınlıkla alakalandırmışız hep… Süleyman (as) ise bizlere istemenin muhtevasıyla ilgili bilgi veriyor; Günahlarından tövbe etmeni, en uzak hayallerinin gerçekleşmesini talep etmeye sebep kıl.
Süleyman (as) o an güzel bir ev istemedi. Muhteşem bir saray da istemedi. Altından bir ada da istemedi. Bunlardan çok daha büyüğünü, kendisinden sonra kimseye nasip olmayacak bir mülk bağışlamasını istedi. Sonra da duasını Allah’ın güzel isimlerinden biriyle bitirdi.
“Şüphesiz ki sen el-Vehhab olansın.”[5]
Sen Ey Yüce Allah’ım, büyük bağışları vermenin kendisine zor gelmediği, en uzak hayalleri talep edenin isteklerini verirken bunu imkânsız görmeyensin.
Süleyman (as) sadece kendine has kılınmış özel bir mülk istedi. el-Vehhab olan ise ona en farklı mülkleri verdi. Değdiği yere hoşça esen rüzgârı, bina yapan dalgıç şeytanlarını ve demir halkalarla bağlı diğer yaratıkları onun emrine verdi. O rüzgâr, onu ve beraberindekileri yeryüzünün doğusundan batısına götürüyordu. Şeytanlar denizlerin en derinliklerine dalıyor ve onun için en pahalı hazine ve mücevherleri çıkarıyorlardı. Ve onun için en büyük ve en güzel sarayları inşa ediyorlardı.
Allah (cc) bu nimetleri, sadece yıllar önce vefat eden Süleyman (as) ile ilişkilendirmemiz için mi zikretti? Yoksa Süleyman (as) gibi, diri olan ve ölmeyen Allah (cc)’dan yakini bir şekilde istememiz için mi?
Allah’ın bunları, manasından uzak sadece Kur’an’ın eşsiz ahengini oluşturması için mi zikrettiğini sanıyorsun? Yoksa onları dualarımıza, zikirlerimize ve yakarışlarımıza döndürüp, onlarla gece karanlığındaki secdelerimize hoş bir maneviyat kokusu yaymamız için mi?
O (cc) hayatını birçok ihtiyaçla donattı ve sonra sana dedi ki: “Ben el-Vehhab’ım! Bol bol lütuflarda bulunurum.” Sen ise bu denklemdeki üçüncü unsuru görmemekte ısrar ediyorsun. Üçüncü unsur, “Bana dua edin, size icabet edeyim” ayetidir.
Şimdi anladın mı? İste… Dualarının ufkunu sınırsız tut…
Şimdi sana sınır ve engel tanımayan duaların hikâyelerini anlatacağım!
Peygamber kıssalarının Kur’an’da zikredilmelerinin hikmetleri olarak bize örnek olmaları ve bize öncü olmaları olduğunu biliyoruz. Kur’an’daki peygamber dualarını okuyup, düşünürken hepsinin ortak bir yönünün olduğu dikkatimi çekti.
Kur’an’da icabet edildiğine dair zikri geçen peygamber dualarının çoğunda çok farklı bir özellik var. Bunları beraber inceledikçe çok şaşıracaksın. Bu özelliği şu sözle özetleyebilirim: “Duanın garipliği”!
Peygamberler, dualarının çoğunda gerçekleşmesi en yakın olan şeyi istememişler aksine en garip olan şeyi istemişlerdir.
Az önce zikrettiğimiz Süleyman (as) garipliğin en zirve yerinden bir istekle dua etmiştir.
“Süleyman: Rabbim! Beni bağışla; bana, benden sonra kimsenin ulaşamayacağı bir hükümranlık ver. Şüphesiz sen, daima bağışta bulunansın, dedi.”[6]
O, Allah’tan bir mülk istemiyor. Büyük bir mülk de istemiyor. Kendisinden sonra kimseye verilmeyecek veya özelliklerinden istifade edemeyecekleri bir mülk istiyor. Peki, bu duasına nasıl karşılık verildi? Duasına karşılık hemen şu cevap geliyor:
“Bunun üzerine Biz de, istediği yere onun buyruğu ile kolayca giden rüzgârı, bina kuran ve dalgıçlık yapan şeytanları, demir halkalarla bağlı diğerlerini onun buyruğu altına verdik. İşte Bizim bağışımız budur; ister ver, ister tut, hesapsızdır." dedik.” [7]
Kavminin kâfirleri Nuh’a (as) eziyet edince, ondan beklenen dua, kavminin helak olmasına dair yapacağı dua olurdu. Ancak o böyle yapmadı. Aksine duasını genelleyerek dedi ki:
“Ve Nuh demişti ki: Rabbim, yeryüzünde kâfirlerden bir tek kişi bile bırakma!”[8]
Yeryüzündeki bütün kâfirlerin helak olması için beddua etti. Son derece garip bir dua… Duanın garipliği oranında cevabı da hızla geldi:
“Biz de bunun üzerine gök kapılarını boşanan sularla açtık. Yeryüzünde kaynaklar fışkırttık; her iki su, takdir edilen bir ölçüye göre birleşti.”[9]
Zekeriyya (as) da yine son derece garip bir duada bulundu. O yaşlı, kemikleri ve bedeni zayıflamış, saçları beyazlamış bir adamdı. Karısı da kısır idi. Hal böyle iken o duasında şöyle diyor:
“Zekeriya da: Rabbim! Beni tek Başıma bırakma, Sen varislerin en hayırlısısın" diye nida etmişti.”[10]
Bütün işaretler bir çocukla rızıklanmasının imkânsızlık mesabesinde olduğunu gösteriyordu. Zekeriyya (as) bu garip duasıyla yetindi mi? Hayır. Duasındaki garipliği daha da arttırdı. Dedi ki:
“... Bana kendi tarafından; bana ve Yakub hanedanına varis olacak bir çocuk bağışla ve onu hoşnutluğuna ulaşmış bir kimse kıl!”[11]
O, öylesine bir çocuk istemiyor. Aksine çok nadir vasıflara sahip bir çocuk istiyor. Tüm bu garipliklere rağmen el-Vehhab şöyle cevap veriyor:
“Onun da duasını kabul ettik. Ona Yahyâ'yı ihsan ettik..”[12]
Allah’ın nebisi Musa (as) yalvara yakara Rabbinden talepte bulunuyor. Duasını şiddetlendiriyor. İstekleri arasında bir talebi garipliklerle dolu! Kendisi daha yeni peygamber seçilmişken üstüne kardeşinin de peygamberlikle rızıklandırılmasını istiyor ve diyor ki:
“Ve âilemden kardeşim Hârûn'u bana yardımcı kıl!”[13]
Musa (as) dışında bir kimsenin başka birinin peygamber olması için dua ettiğini bilmiyoruz! Kerim olan Allah (cc) bu duanın ardından şöyle buyuruyor:
“Allah şöyle dedi: İstediğin sana verildi ey Mûsâ!”[14]
Kur’an’ı incelediğimizde el-Vehhab ismi ve vehb (lütuf) fiiliyle, zürriyet ve çocuk verilmesi arasında güçlü bir alaka olduğunu görürüz. Evet, bunların dışında ilim ve mal verilmesi için de kullanılmış olsa da zürriyet talebi ve zürriyetin bahşedilmesinin bu isimle alakası çok daha güçlü ve açıktır.
“Yarabbi! Bana kendi katından temiz bir soy bahşet (hibe et)..!”[15]
“Hamd o Allah’a ki bana ihtiyarlık halimde İsmail ve İshak’ı ihsan buyurdu (hibe etti)…”[16]
“Bana kendi tarafından bir çocuk ver (hibe et)!...”[17]
“Yarabbi! Bana sahihlerden (bir çocuk) ihsan buyur (hibe et)!”[18]
“Ona İshak'ı ve fazladan da Yakub'u bahşettik (hibe ettik)..”[19]
“Biz de onun duasını kabul ettik, ona Yahya'yı bahşettik (hibe ettik)..”[20]
“Davud'a Süleyman'ı bahşettik (hibe ettik)..”[21]
“Dilediğine kız çocukları bağışlar (hibe eder), dilediğine erkek…”[22]
İmanî bilginin gerekliklerinden hatta aklın gereklerinden biri de bir şey isterken isteğinle uyumlu lafızları kullanmandır. Bir hükümdardan bir şey isteyeceğin zaman, “Ey tevazu sahibi kişi senden biraz mal istiyorum” veya “Ey cesur kişi!” diyerek istemen mantıklı olmaz. Aksine böyle bir şey isteyeceğin zaman onu cömertlik, zenginlik ve iyiliksever vasıflarıyla zikredersin.
Aynı şekilde âlemlerin rabbinden bir şey isterken de bu böyledir. Şayet O’ndan zürriyet isteyeceksen uygun olan O’nun vehhab ismini ve vehb sıfatını kullanarak, kalpten, ısrarla ve duana icabet edeceğine inanarak dua etmendir. Zira Rabbimiz cömerttir, bağışı bol olan vehhabtır. O’nu vermekten hiç bir şey aciz bırakamaz. O’na hiç bir şey de ağır gelmez.
Allah’ın (cc) önemli mevkiler, yüksek mertebeler bağışlaması cömertliğindendir. Bunu da asla çok görmez aksine cömertçe yapar. Öyle ki bu yüce bağışlar ve bol bol yapılan hibeler karşısında akıllar hayrete düşer.
İmran’ın hanımı, karnındaki çocuğu Beytu’I-Mukaddes’e hizmet etmesi için Allah’a (cc) adadı. Karnındaki bebeğin erkek olacağını düşünüyordu. Ama bebek kız doğdu! Hâlbuki erkek, kız gibi değildi. Ancak Allah onun bu adağını kabul etti. Sonra ne mi oldu? Allah (cc) ona saliha, Allah’ın huzurunda sürekli divan duran, huşulu, yeryüzünde Allah’a çok ibadet eden bir kız bahşetti. Onu kemâl derecesine ulaşmış az sayıdaki kadınlardan biri yaptı. Allah (cc) ona olan kerem ve lütfunu devam ettirdi ve onu yüce bir evlada anne yaptı. O evlat, yeryüzündeki en yüce beş insandan biri olan İsa (as) idi. Adağının bu şekilde bir cömertlikle kabul edileceği İmran’ın hanımının aklından geçer miydi?
Allah (cc) İbrahim’e (as) şöyle vahyediyor:
“İbrahim de bunları yerine getirdiğinde O'na ‘Seni insanlara önder yapacağım’ demişti.”[23]
Allah (cc) onu tüm insanlığa önder olmakla rızıklandırıyor. Üstelik bastığı yeri Allah’ın emriyle kutsal bir mekâna dönüştürüyor.[24] Yaşlı bir adam olduğunda ise ona İsmail’i bahşediyor. Sonrasında da İshak’ı, İshak’tan sonra da torunu Yakub’u. Sonra da diyor ki:
“Her birini peygamber yaptık.”[25]
Dostunun bir evlada ihtiyacı olduğu zaman cömertliğiyle ona bir evlat bahşediyor. Ancak bu bağışın üstünde daha büyük bir bağış var ki o da bu çocuğun peygamber olması, onun çocuğunun da peygamber olmasıdır. Hatta çocuğun torunu olan Yusuf’un (as) da peygamber olmasıdır.
O’nun (cc) cömertliğinin tecellilerinden biri de, azın karşılığını çok ile, doğru ve ihlasla yapıldığında basit amellerin karşılığını da bol lütufla vermesidir.
Ben-i İsrail’den bir kadın, bir köpeğe su içirdiği için genişliği yer ve gökler kadar olan cennete giriyor. Genişliği yer ve gökler kadar olan cennet ile köpeğe verilen azıcık suyun karşılaştırmasını sana bırakıyorum! Bu amele böyle bir lütufla karşılık vermeyi ancak el-Vehhab olan Allah yapar.
Zira O hesapsız lütufta bulunur!
[1] Mümin, 60
[2] Meryem, 4
[3] Hicr, 36-37-38
[4] Sad, 35
[5] Al’i-İmran, 8
[6] Sad, 35
[7] Sad, 36-39
[8] Nuh, 26
[9] Kamer, 11-12
[10] Enbiya, 89
[11] Meryem, 5-6
[12] Enbiya, 90
[13] Taha, 29-30
[14] Taha, 36
[15] Al-i İmran, 38
[16] İbrahim, 39
[17] Meryem, 5
[18] Saffat, 100
[19] Enbiya, 72
[20] Enbiya, 90
[21] Sad, 30
[22] Şura, 49
[23] Bakara, 124
[24] Makam-ı İbrahim
[25] Meryem, 49
