Nâs sûresi, Mekkî sûrelerden biridir ve Muavvizeteyn’den (Allah’a sığınmayı bildiren iki sûreden) biridir. Bu sûrede Allah Teâlâ, insanlara kendilerini yaratan ve onların Rabbi olan Allah’a sığınmalarını emretmektedir. Bu sığınma, insanların göğüslerine gizlice vesvese veren şeytanın şerrinden korunmak içindir. Şeytan, işitilmeyen gizli bir sesle şüpheler, korkular ve kötü zanlar ortaya atar; çirkin olanı güzel, güzel olanı ise çirkin gösterir.

Bu durum, kişinin Allah Teâlâ’yı anmaktan gaflete düştüğü zamanlarda meydana gelir.

Vesvese veren şeytan, cinlerden olabildiği gibi insanlardan da olabilir. İnsanlardan olan vesveseciler de kötülüğü süsleyip güzel gösterme, kötülüğe çağırma, saptırıcı şüpheler ve bozuk sözler ortaya atma yoluyla kötülükte bulunurlar.

Allah Teâlâ’nın Rubûbiyet, Mülk ve Ulûhiyet Sıfatları

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“De ki: İnsanların Rabbine, insanların Melik’ine (hükümdarına), insanların İlâhı’na sığınırım.”[1]

Allah Teâlâ, rubûbiyet tevhidini ulûhiyet tevhidini zorunlu kılan bir delil olarak ortaya koymuştur.

İbnu’l-Kayyım (rahimehullah) şöyle demiştir:

“Rubûbiyet sıfatını önce zikretmiştir; çünkü bu sıfat geneldir ve rubûbiyet altında bulunan her şeyi kapsar. Ulûhiyet sıfatını ise daha sonra zikretmiştir çünkü bu sıfat özeldir. Zira Allah Teala, ancak kendisine ibadet eden, O’nu birleyen ve O’ndan başkasını ilâh edinmeyen kimsenin ilâhıdır. Kim O’na ibadet etmez ve O’nu birlemezse O, o kimsenin ilâhı olmamıştır. Her ne kadar gerçekte O’ndan başka hiçbir ilâh bulunmasa da böyledir. Ancak bu kimse, gerçek ilâhını terk etmiş ve bâtıl olarak O’ndan başka bir ilâh edinmiştir.”[2]

İbnu’l-Kayyim (rahimehullah) ayrıca şöyle demiştir:

“Allah Teâlâ, zamiri kullanarak onun yerine geçmek yerine açık ismi tekrar zikretmiştir. ‘İnsanların Rabbi, Melik’i ve İlâhı demekle yetinmemiştir. Bunu, bu anlamı pekiştirmek ve güçlendirmek için yapmıştır. Böylece her bir ismin yanında insanları yeniden zikretmiştir. Ayrıca araya vav bağlacını da getirmemiştir çünkü vav atıfı/bağlacı, zikredilenlerin birbirinden farklı olduğuna işaret eden bir anlam taşır.”[3]

Rasulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) Allah’a Sığınmaya Duyduğu İhtiyaç

Bunun sebebi, Rasulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) bir insan olması ve diğer insanların başına gelen şeylerin onun da başına gelebilmesidir. Bu nedenle Allah Teâlâ, ona karanlığın, düğümlere üfleyenlerin, hasetçinin ve vesvesenin şerrinden kendisine sığınmasını emretmiştir.

Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), Âdemoğullarının efendisi, yaratılmışların en faziletlisi, Allah Teâlâ’ya en yakın olanı ve en yüce makama sahip olan kimse olduğu hâlde yalnızca Allah Teâlâ’ya sığınmaya, O’na tutunmaya ve O’nun korumasına iltica etmeye ihtiyaç duyuyorsa diğer insanların buna duyduğu ihtiyaç evleviyetle sabittir.

Bu sebeple Allah Teâlâ, kendisini insanların Rabbi olarak nitelendirmiştir. Çünkü şeytanın vesveselerinin şerrinden insanları koruyan O’dur. Dolayısıyla insanların kendisine sığınabilecekleri O’ndan başka hiçbir merci yoktur.

Vesvesecinin Niteliği ve Vesvesenin Yeri

Yüce Allah şöyle buyurur:

“Gizlice vesvese veren sinsi vesvesecinin şerrinden; o, insanların göğüslerine vesvese verir.”[4]

Bu ayetlerde kendisinden Allah’a sığınılması meşru olan şey açıklanmaktadır. Bu da şeytanî vesveselerdir. Ayetlerde birtakım üzerinde durulması gereken hususlar vardır;

Birincisi: Sinsi vesvesecinin tehlikesinin büyüklüğü

Allah Teâlâ, üç sıfatıyla kendisine sığınılmasını emretmiştir: Rubûbiyet, mülk ve ulûhiyet. Bu durum, vesvesecinin tehlikesinin ne kadar büyük olduğunu gösterir. Zira her türlü günahın ve belanın temelinde şeytanın vesvesesi bulunmaktadır.

İkincisi: Şeytanın insanlara karşı şiddetli düşmanlığı

Şeytanın insanlara karşı son derece düşmanca bir tutum içinde olması, onun tehlikesinin önemli bir göstergesidir. Bu şiddetli düşmanlığının bir göstergesi de insanların göğüslerine vesvese vermesidir.

Üçüncüsü: Vesvesenin şeytanın en belirgin ve en zararlı özelliklerinden biri olması

Vesvese, şeytanın kulun kalbine bıraktığı gizli sözlerdir. Bunlar, gerçekte hiçbir karşılığı bulunmayan düşünceler, kuruntular ve hayallerdir.

Âdemoğullarından hiç kimse yoktur ki kendisine, çirkin işleri güzel gösteren bir karîn (cinlerden bir arkadaş) görevlendirilmiş olmasın. Bu karîn, insanı bozmak ve kötülüğe sürüklemek için elinden gelen hiçbir çabayı esirgemez.

Nitekim Abdullah b. Mes‘ûd’dan (radıyallahuanhu) rivayet edilen hadiste Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

“Sizden hiç kimse yoktur ki kendisine cinlerden bir karîn görevlendirilmiş olmasın.”

Sahabiler “Sana da mı ey Allah’ın Rasulü?” diye sordular. Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu:

“Bana da. Ancak Allah ona karşı bana yardım etti ve o Müslüman oldu. Artık bana yalnızca hayrı emreder.”[5]

Dördüncüsü: Şeytanın insanın imanını bozmak için vesvese vermesi.

Şeytanın insanın göğsüne verdiği vesveselerden biri, onun imanını bozmak ve inancında şüpheye düşürmektir. Bunu başaramazsa ona günah işlemeyi emreder. Bunu da başaramazsa onu itaatlerden ve ibadetlerden alıkoymaya çalışır.

Beşincisi: Şeytanın “Hannâs” olması

Şeytanın özelliklerinden biri de hannâs olmasıdır. Yani kul Rabbini andığında geri çekilir ve siner.

İbn-i Abbas (radıyallahuanhümâ) şöyle demiştir: “İnsan doğduğunda şeytan onun kalbinin üzerine çökmüş hâldedir. İnsan aklı ermeye başlayıp Allah’ı andığında şeytan geri çekilir; gaflete düştüğünde ise vesvese verir.”[6]

Ebu Hureyre’den (radıyallahuanhu) rivayet edilen hadiste Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

“Namaz için ezan okunduğunda şeytan, ezanı işitmemek için ses çıkararak geri döner. Ezan bitince tekrar gelir. Namaz için kamet getirildiğinde yine geri döner. Kamet bitince tekrar gelir ve kişiyle nefsi arasına girerek ona daha önce aklında olmayan şeyleri hatırlatır: ‘Şunu hatırla, bunu hatırla.’ Nihayet kişi kaç rekât namaz kıldığını bilemez hâle gelir.”[7]

İbnu’l-Kayyim (rahimehullah) şöyle demiştir:

“Allah’ı zikretmek şeytanı bastırır ve ona acı verir. Bu sebeple müminin şeytanı zayıf ve cılız olur. Çünkü şeytan müminin karşısına her çıktığında mümin, zikir, istiğfar ve itaat kamçılarını onun üzerine indirir. Böylece müminin şeytanı şiddetli bir azap içinde kalır. Bu şeytan, günahkâr kimsenin şeytanı gibi değildir; çünkü günahkârın şeytanı onunla birlikte rahatlık ve huzur içindedir. Kim bu dünyada kendi şeytanına azap çektirmezse şeytanı, ahirette ateş azabıyla ona azap çektirir.”[8]

Altıncısı: Göğsün kalpten daha geniş ve kapsamlı olması

Göğüs, kalbin alanı ve evi gibidir. Kalbe gelen şeyler göğüs üzerinden ulaşır.

İbnü’l-Kayyim (rahimehullah) şöyle demiştir:

“Yüce Allah’ın şu buyruğundaki inceliği düşün: ‘O, insanların göğüslerine vesvese verir.’ [9]

Allah Teâlâ, ‘Onların kalplerine vesvese verir’ buyurmamıştır. Göğüs, kalbin alanı ve evidir. Kalbe gelen şeyler göğüsten girer. Bunlar önce göğüste toplanır, ardından kalbe girer. Dolayısıyla göğüs, kalp için bir giriş holü konumundadır. Kalpten emirler ve iradeler göğse çıkar, ardından göğüsten diğer organlara dağılır. Bunu anlayan kimse Yüce Allah’ın şu buyruğunu da anlar: ‘Allah, göğüslerinizde olanı sınamak ve kalplerinizde olanı arındırmak için böyle yaptı.’[10]

Şeytan, kalbin alanına ve evine girer; ardından kalbe ulaştırmak istediği şeyleri oraya atar. Böylece göğüste vesvese verir, fakat onun vesvesesi kalbe ulaşır. Bu sebeple Yüce Allah şöyle buyurmuştur: ‘Şeytan ona vesvese verdi.’[11]

Allah Teâlâ ‘Onun içinde vesvese verdi’ buyurmamıştır. Çünkü buradaki anlam şudur: Şeytan, o şeyi Âdem’e ulaştırmış, ona telkin etmiş ve böylece bu telkin Âdem’in kalbine girmiştir.”[12]

Kendisinden Allah’a Sığınılacak Kötülüğün Kaynağı

Yüce Allah şöyle buyurur: “Cinlerden ve insanlardan”[13] Bu ayette, kendisinden Allah’a sığınılacak olanlar zikredilmektedir. Burada bazı işaretler bulunmaktadır.

Birincisi: Felak ve Nâssûreleriyle Allah’a sığınmanın etkisi.

Bu iki sûreyle Allah’a sığınmanın, şeytanı uzaklaştırmada ve onun hilelerine karşı korunmada şaşırtıcı bir etkisi vardır. Bu sebeple Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

“Hiçbir kimse, bu ikisi (Felak ve Nâssûreleri) gibisiyle Allah’a sığınmamıştır.”[14]

İkincisi: Vesvesenin hem cinlerden hem de insanlardan gelebilmesi.

Vesvese, cinlerden geldiği gibi insanlardan da gelir. İnsan ve cin şeytanları, şeytanî telkin konusunda ortaktırlar. Yüce Allah şöyle buyurmuştur:

“İşte böylece biz, her peygambere insan ve cin şeytanlarını düşman kıldık. Onlardan bazıları, aldatmak amacıyla yaldızlı sözleri diğerlerine fısıldarlar.”[15]

Şüphesiz insan şeytanları, cin şeytanlarından daha yıkıcı ve daha tehlikelidir. Çünkü cin şeytanı, Allah’a sığınıldığında geri çekilir. İnsan şeytanı ise çirkinlikleri süsleyerek güzel gösterir, kötülüklere teşvik eder ve onu durduracak hiçbir şey kolayca etkili olmaz. Ondan korunan kimse, Allah’ın kendisini koruduğu kimsedir.


[1] Nâs, 1-3.

[2] Et-Tefsiru’l-Kayyım, 661.

[3] Bedaiu’l-Fevaid, 2/248.

[4] Nas, 4-5.

[5] Müslim.

[6] İbn-i Ebi Şeybe.

[7] Buhari, Müslim.

[8] Bedaiu’l-Fevaid, 2/256.

[9] Nâs, 5.

[10] Âl-i İmrân, 154

[11] Tâha, 120

[12] Bedaiu’l-Fevaid, 2/262

[13] Nâs, 6.

[14] Ebu Davud

[15] (6/En‘âm 112)